Over misinformatie

Kent u de wasmiddelreclame?

We zien hier een reclame van een vooraanstaand wasmiddel. Heeft u de reclame bekeken? Mooi! Vraag uzelf dan de volgende dingen af:

  1. Denkt u dat de wetenschapper die u hier aan het werk ziet een echte wetenschapper is?
  2. Wat valt u op aan deze reclame met betrekking tot de spraak en het bewegen van de mond?
  3. De producten en chemicaliën die deze wetenschapper gebruikt, zouden dat echte producten zijn om wasmiddel te maken of om vuil los te weken?
  4. Zou de man die hier aan het werk is, ook echt onderzoek doen in dit filmpje?

Bedenk aan de hand van de vragen die u heeft beantwoord nog eens na over deze beelden. Zijn ze betrouwbaar, zijn ze authentiek? Of wordt het gebruikt om je een bepaalde hoek in te sturen, zoals het wasmiddel te kopen?


Hoe herken je misinformatie?

We noemen misinformatie ook wel fakenews, nepnieuws of hoaxes. Om dit te kunnen herkennen, kan je jezelf een aantal dingen afvragen.

  • Check bij afbeeldingen altijd als je inzoomt of je randjes (zogenoemde pixelverschuivingen) rondom tekst op gezichten ziet. Zo zie je duidelijk dat een afbeelding bewerkt is.
  • Let op of je in een video iemand uitspraken ziet doen die controversieel zijn. Zijn ze dat? Let dan op afwijkende gezichtsuitdrukkingen. Zie je net buiten beide mondhoeken een afwijkende kleur van het videobeeld? Dan heb je te maken met een bewerkte video. Maar ook al bijvoorbeeld het fronzen van wenkbrauwen of onrustige bewegingen kunnen duiden op een deepfake-video. Ook het geluid kan niet goed meelopen met spraak.
  • Misinformatie kenmerkt zich vaak op doelen die minder transparant zijn. Zoals conferenties en vergaderingen, of verenigingen en stichtingen.
  • Is een afbeelding of uitspraak logisch voor iemand in de positie waar hij zich bevindt?
  • Ga ook na of video’s niet aan elkaar geplakt zijn. Aan elkaar geplakte video’s kunnen een volledig verkeerde context geven.
  • Als u beeldmateriaal ziet wat direct gefilmd is (bijvoorbeeld een aanhouding of ingrijpen van de politie of overheid), ga dan na dat er vooraf ook al iets gebeurt zou kunnen zijn wat niet gefilmd is.
  • Soms ziet men video’s waarin een andere taal gesproken wordt dan u zelf spreekt. Je gaat af op de ondertiteling. Maar klopt die ondertiteling wel? Probeer goed te luisteren en zo nodig woorden die je niet begrijpt te laten vertalen via een vertaalmachine.
  • Zoek bij websites zoals met bekende voorbeelden als ninefornews.nl of lnnmedia.nl ook naar andere onderwerpen die spelen. Bijvoorbeeld de toeslagenaffaire van de Belastingdienst of aardbevingsproblematiek in Groningen. Vind je daar niets over? Vraag jezelf dan af waarom deze websites hier niets over plaatsen. Mogelijk heb je te maken met een website die wordt gestuurd door misinformatie.

Vraag u altijd af of iets echt is, of echt kan zijn. Zo zien we verschillende videobeelden waarin iemand in een driedelig pak met een Amerikaanse vlag op de achtergrond en geflits van fotocamera’s. In werkelijkheid kan iedereen een Amerikaanse vlag ophangen, een driedelig pak aan trekken, drie microfoons op een statafel leggen en een stroboscoop zorgt dan voor het fotogeflits-effect. Zoek altijd de naam van de persoon op, het liefst door meerdere zoekmachines. Zie bijvoorbeeld deze video:

Hoe weten we zeker dat is een regeringsbeamte is? Omdat we een plaatje zien van iemand in een pak? Die zich voordoet als iemand van de overheid? Maar is dat wel zo?


En hoe ga je om met de personen zelf?

Probeer online niet te reageren. Niet door likes, niet door gesproken woorden. Mocht het gesprek fysiek hierop komen, dan steekt veelal op waarom verspreiders van misinformatie juist gretig aftrek vinden met hun gedeelde video’s. Ze doen beweringen waarbij ze er vanuit gaan dat een ander ook precies “weet” wat zij weten. Heb je daar geen weerwoord op, dan zullen ze vaak zeggen dat je niet goed geïnformeerd bent en zij wel en je het daarom voor waarheid aan kunt nemen. Toch kunnen verspreiders van misinformatie wel degelijk op sommige punten gelijk hebben, alleen is het belangrijk de context te zien. We zien  dat terug bij vaccinaties. Het klopt dat de mRNA-techniek experimenteel is, maar de vaccinatie an sich niet. Dat zijn essentiële dingen om uit elkaar te houden.

Probeer je afzijdig te houden van deze onderwerpen. Vergeet niet dat veel verspreiders van misinformatie zelf dagelijks regelmatig voor de gek worden gehouden. En dat gebeurt veel. Daardoor is het relatieve begrip voor een ander zijn standpunten verdwenen. We zien in de samenleving dat vaker bij bijvoorbeeld kerkelijke gezelschappen en sektes, die dagelijks niet anders zien dan hun eigen geloofsovertuiging en anderen willen bewegen met hen mee te gaan. Men zal ook altijd in een ogenschijnlijk onschuldig gesprek uiteindelijk toch aansturen op onderwerpen als corona, 5G en overheidsbeleid omdat dat een onderwerp is waar men dagelijks mee wordt gevoed.